Yaşamda olanaklarımızı ve başarımızı ne belirler?
 Cevap basit: Algımız ve bakış açımız!

 Peki, bakış açımızı ne şekillendirir? Algımız ve tutumumuz.

Tutum, insanın algısını yönlendiren psikolojik temel bir kavramdır. Tutum, olumlu ya da olumsuz şekliyle, insan davranışlarının şekillenmesini, başta kendisi ile olmak üzere diğer insanlarla olan iletişimini, onlara yönelmesini ve onların yönlendirilmesini sağlayan aklın bir üretimidir. Bu hayatta insanın en büyük imtihanı, diğer insanlarla olan iletişimindedir. Algılarımız ve davranışlarımız, sahip olduğumuz olumlu ve olumsuz tutumların etkisi altındadır. Hatta bu algı ve davranışlar, tutumlarımız üzerinde etkili olan farklı iletişim ortamlarıyla şekillenebilmekte veya değiştirilebilmektedir. Algı yönetiminin kaynağı, tutumların yönlendirilmesidir.

Tutumun iki yönü vardır; biri kendimize karşı tutumlarımızdır, diğeri ise ötekine karşı tutumlarımızdır. Bu ikincisi, sosyal boyutta sıkça yaşadığımız algı operasyonlarıyla şekillenebilir tutumlara dayanmaktadır. Birey olarak bizim için asıl olan birincisidir, yani kendimize karşı tutumumuzdur. Amaçlarımızı belirlerken, hedef koyarken, program ve plan hazırlarken, içimizdeki o ses ortaya çıkar; ya bizi motive ederek başarıya koşturur ya da engelleyici bir rol üstlenebilir. Ya başarıya inanırsınız ya da kaybetmeye, ya zafere veya hezimete. Hangisine inancınız ağır basıyorsa, onu yaşarsınız.

Tutum, bireyin nesnelere, fikirlere, kurumlara, olaylara ve diğer insanlara ilişkin düşünce, duygu ve davranışlarını organize eden bir eğilimdir. Bireye aittir; bireyin duygu, düşünce ve davranışlarında tutarlı olmasını sağlar.

İnsanlar, kendileri için kendileri için psikolojik olarak mevcut olan her şeye örneğin, eşyalara, fikirlere, olaylara, ideolojiye, kurumlara, dinlere ilişkin tutum geliştirebilirler. Bu sebeple kişinin sayılamayacak kadar tutum sahibi olması olasıdır. Tutumların sayısı çok olabilir fakat sınırsız değildir. Hakkında tutum sahibi olunan şey tutum nesnesi olarak adlandırılır. Birey çevresinde çok sayıda bulunan tutum nesneleri içinden kendisi için psikolojik olarak önem taşıyanlara ilişkin tutum geliştirir, yani bireyin tutum geliştirebilmesi için tutum geliştireceği nesnenin aynı zamanda psikolojik bir anlam ifade etmesi gerekmektedir.

Tutumum bilişsel, duygusal ve davranışsal olmak üzere üç boyutu vardır. Bu üç boyut birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaz; birbirleriyle ilişkilidir ve etkileşim halindedir. Aynı zamanda birbirleriyle tutarlık gösterirler.

Tutumun bilişsel boyutunu bireyin tutum nesnesine ilişkin düşünce, bilgi ve inançları oluşturur. Örneğin, doğayı korumak amacıyla siyanürle altın aranmasına karşı çıkan bireyler, siyanürün zararları hakkındaki bilgilerinden dolayı doğanın zarar göreceğine inanırlar ve karşı çıkarlar.

Bireyin tutum nesnesini olumlu ya da olumsuz olarak değerlendirmesi ve bu nesneye karşı olumlu ya da olumsuz duygular beslemesi duygusal boyuta bağlıdır. Örneğin, bir ulusa karşı olumlu bir tutum içinde olan birey, ulusu iyi olarak değerlendirdiği için, bireylerine karşı da dostça duygular besleyecektir.

Tutumun davranışsal boyutu ise bireyin tutum nesnesine ilişkin davranışlarda bulunma eğilimidir. Örneğin, bir nesneye olumlu tutumu olan birey, o nesneyle yakın olma, ona iyi davranma, onu destekleme, ona yardım etme davranışında bulunacaktır.

Tutumların boyutları, birbirleriyle tutarlı olma eğilimi gösterir, yani bir boyutu olumlu olan tutumun diğer boyutları da olumludur. Bir siyasi partinin, bir ülkeyi yönetmek için en iyi özelliklere sahip olduğunu düşünen birey, bu partiye karşı olumlu duygular besleyecek ve bu partiye oy verme davranışı sergileyecektir. Bu durum, tutumun boyutları arasındaki tutarlılığı gösterir. Boyutları arasında tutarlılık olan tutumlar değişmeye kapalı tutumlardır. Boyutları arasında tutarsızlığın olduğu tutumlar da vardır. Bu tutumlar değişmeye açık olan tutumlardır. Örneğin, yalnız yaşayan birisi bir köpeğin kendisine iyi bir arkadaş olacağını düşünür fakat köpekten korktuğu için bir köpek sahibi olmaktan vazgeçer.

Tutumlar, öğrenme yoluyla kazanılırlar. Önemli bir bölümü hayatın ilk 25 yılı içinde oluşmakla birlikte yaşam boyunca devam eden bir süreçtir. Tutumların oluşumunda rol oynayan en önemli faktörler, anne-baba, kitle iletişim araçları ve arkadaşlardır.

Anne-baba, özellikle doğumdan ilkokul çağına kadar çocuğa verdiği eğitim ve öğrettiği bilgiler açısından etkili olmasının yanı sıra model olarak da çocuklarının tutum oluşturmalarına, tutum geliştirmelerine katkı sağlarlar. Çocuk büyümeye başladığında, özellikle ergenlik döneminde arkadaşlık önem kazanmaya başlar ve tutumların oluşmasında etkilidir. Televizyon, gazete, dergiler gibi kitle iletişim araçlarının yayınları, özellikle televizyonda yayınlanan reklamlar, haberler, filmler, diziler tutumların oluşmasında önemli rol oynarlar.

Tutumun en önemli özelliklerinden biri duygusal boyutu olmasıdır. Dünyanın kaç yaşında olduğuna dair olumlu ya da olumsuz duygu beslenmez fakat doğanın korunmasına karşı olumlu duygu beslenebilir. Bir nesneye ilişkin bilgi, düşünce ve inançlara olumlu ya da olumsuz duyguların eşlik etmesi önemlidir.

Tutumun önemli bir diğer özelliği de kuvvet derecesidir. Birey birçok tutuma sahip olabilir, ancak bu tutumlar güçleri açısından farklılık gösterir. Birey aynı ürün için farklı iki markaya karşı olumlu tutum geliştirebilir fakat birine karşı geliştirdiği tutum, diğerine karşı geliştirdiği tutumdan daha baskındır.

Davranış boyutu öylesine geniş ki, özellikle günümüzde marka çalışması yapanların odaklandığı temel nokta, müşteri tutumlarının değiştirilmesi üzerinedir.

İşte her şeyden önce kendimize karşı pozitif bir tutum takınmak, ümit, aşk ve şevkle amaçlarımızı gerçekleştirmek, başarısızlık durumunda bile olumsuzluğa ve umutsuzluğa kapılmadan denemek, yine denemek… Başarının anahtarı da işte tam burada; amaçlarımıza karşı pozitif tutum geliştirmektedir.

Tutumlar öğrenme yoluyla, sonradan kazanılan eğilimler olduğu için diğer öğrenilmiş özellikler gibi değişebilirler. Örneğin, sigara içen çocuğuna sigaranın zararlarını anlatan baba, çocuğun tutumunu değiştirebilir. Tutumların değişmesinde, bilginin kim tarafından verildiği, yani bilginin kaynağı; bilginin inanılır ve güvenilir olması, bilginin kabul görmüş olması önemlidir.

Tutum hakkında birçok ünlü kişinin sözleri şöyledir:

• “Hayallerinize karşı olumlu tutum gösterin. Olumlu bir tutum gerçekten hayalleri gerçekleştirebilir. Nitekim ben bunu yaşadım.” David Bailey (Moda Fotografçısı)
• “Bir şeyden hoşlanmıyorsanız değiştirin. Değiştiremiyorsanız kendi tutumunuzu değiştirin.” Maya Angelou (Yazar, Şair, Dansçı)
• “Çekici olmak, bedenin biçiminden değil, tamamen insanın davranış ve tutumundan kaynaklanır. Bu bir çeşit zihin halinden başka bir şey değildir.” Amisha Patel (Hintli aktrist ve model)
• “İnsanlar sözlerinizi belki duyabilir, belki duyamazlar; ama tavrınızı kesinlikle hissederler.” John C. Maxwell (Yazar, Konuşmacı ve Din Adamı)
• “Tutum, büyük fark yaratan küçük bir şeydir.” Winston Churchill (İngiliz Siyasetçi)
• “Mutluluk dış koşullara bağlı değildir; mutluluk zihinsel tutumumuz tarafından yönetilir.” Dale Carnegie (Yazar, Konuşmacı)

Referans: İlkten Çetin (Psikolog) – Melik DUYAR