Geçen hafta, ününü duyduğum Polonya yapımı “Baba” adlı filme gittim. Amacım, daha iyi bir baba olma konusunda bir şeyler öğrenmekti. Salona girdiğimde kimsenin olmadığını fark ettim. Filmi tek başıma izleyecektim. Sinemaların, YouTube ve Netflix gibi platformlara karşı kan kaybetmesi beni gerçekten üzüyor. Bir biletin fiyatı 600 ₺. Neyse ki yaşım 60’ın üzerinde olduğu için 300 ₺ ödedim. Yine de 600 ₺ oldukça yüksek bir meblağ. Düşünsenize, YouTube bedava! Netflix ise pahalı olmasına rağmen ayda sadece 399 ₺ karşılığında sınırsız dizi, film ve hatta konser sunuyor.

Film başladı. Hikâye, baskı altında bir babayı anlatıyor. İşleri kötüye gidiyor, stresli bir hayatı var. Eşi, kızlarını kreşe bırakmasını rica ediyor. Baba, “Tabii ki,” diyor ve kızını arabaya yerleştiriyor. Yeni aldığı araba koltuğunu bagajdan çıkarıp dikkatlice monte ediyor. Ardından kızını koltuğa oturtuyor, emniyet kemerini özenle bağlıyor. Arabayı sürmeye başladığında ise bir yandan düşünceli, bir yandan da kızını mutlu etmek için şarkı söylüyor. O an içimden, “Ne harika bir baba!” diye geçirdim. Babalar gerçekten gizli kahramanlar; ancak duygularını ifade etme konusunda çoğu zaman oldukça başarısızlar.

Sonra birden babayı şirketin önünde görüyoruz. Hızla odasına geçiyor. Saat üçte eşi arıyor ve kreşten aradıklarını, kızlarının bugün gelmediğini söylüyor. “Kızını bıraktığına emin misin?” diye soruyor. Baba, ayrıntılı bir şekilde kızını kreşe bıraktığını anlatıyor. Ancak telefonu kapattıktan sonra bir şeylerin ters gittiğini fark ediyor. Çılgınca arabasına koşuyor. Kapıyı açtığında ise hayatının en büyük kabusuyla karşılaşıyor: Kızını arabada unutmuş ve kızını ölmüş olarak buluyor.

Bu olay, “unutma sendromu” olarak bilinen bir durum. Mahkemede bilirkişi, “Hepimiz otomatik pilotta yaşıyoruz. Stres ve baskı anında hayal görebiliyor ya da andan kopabiliyoruz. Sonrasında normal rutinimize dönüyor ve çok önemli bir şeyi unutabiliyoruz,” diyor. İnanın, kahroldum. Kabul edilmesi çok zor bir ihmalkârlık.

1️⃣ Dikkat Eksikliği
Bir bilgiye yeterince dikkat verilmezse beyin onu sağlam kodlayamaz. Örneğin, bavulu bir yere koyup telefonla meşgul olmak ya da anahtarı koyarken başka bir şey düşünmek. Bu durumda bilgi belleğe düzgün kaydedilmez.

2️⃣ Stres ve Kaygı
Yüksek stres, kortizol hormonunu artırır ve hafıza merkezi olan hipokampusun işlevini geçici olarak bozar. Bu yüzden yoğun stres altında insanlar daha sık unutkanlık yaşar.

3️⃣ Aşırı Bilgi Yükü
Modern yaşamda beyin aynı anda çok fazla bilgi işliyor. Önemsiz gördüğü bilgileri ayıklayıp siliyor. Bu, beynin enerji tasarrufu yapma yöntemidir.

4️⃣ Uykusuzluk
Hafıza, özellikle derin uyku sırasında pekişir. Yetersiz uyku, hafızayı zayıflatır.

5️⃣ Rutin Otomatik Davranışlar
Bazı işleri otomatik pilotta yaparız. Örneğin, arabayı her zamanki yere park ettiğimizi sanırız, ama aslında farklı bir yere bırakmışızdır. Beyin rutin şablonu hatırlar, gerçeği değil.

6️⃣ Zamanla Doğal Silinme
Kullanılmayan bilgiler, sinir bağlantıları zayıfladıkça unutulur. Bu sağlıklı bir süreçtir; beyin gereksiz bilgiyi temizler.

7️⃣ Tıbbi Nedenler
Depresyon, ADHD, tiroid sorunları, B12 eksikliği, Alzheimer gibi durumlar hafızayı etkileyebilir.

Alışkanlıkların İki Yüzü

Alışkanlıklar, bizi koruyan bir mekanizmadır. Bilinçaltımız sayesinde yemek yapar, araba kullanır, öğrendiklerimizi düşünmeden yerine getiririz. Bu bize zaman ve enerji kazandırır. Ancak alışkanlıkların gölge tarafı da vardır:

• Bilinç azalması
• Esneklik kaybı
• Kötü davranışların kalıcılaşması

Sağlıklı yaklaşım, alışkanlıkları tamamen bırakmak değil, bilinçli olarak seçmek ve düzenli aralıklarla gözden geçirmektir.

Anda Kalmanın Önemi

Dün akşam eşimle Caressa Bodrum’da Murat Karahan konserine gittik. Konser alanı, bir havuzun kapatılması ve üzerine sandalyelerin yerleştirilmesiyle hazırlanmıştı. Ancak üzeri kapatılmayan iki ufak havuz vardı. 12 misafir düştü, 1 kişi ayağını kırdı, 1 kişi de burktu. Yürürken otomatik hareket etmemiz ve önümüze dikkatli bakmamamız bu tür kazaların en önemli nedenlerinden biri.

İnsan, düşünen bir varlıktan otomatik pilotta yaşayan bir varlığa dönüşüyor. Dikkatimiz dağınık, kafamız karışık. Bu da birçok kazanın habercisi. Çözüm var mı? Elbette var:

• Yavaşlamak
• Nefesimizi kontrol etmek
• Anda kalmayı öğrenmek

Unutmayın, hayatı bilinçli yaşamak, hem kendimize hem de çevremize daha fazla değer katmamızı sağlar.

Sevgilerimle,

Taner Özdeş